Karaköy Meydanı

Bizans döneminde bu bölgeye Yahudiler yerleşmişti. Bizans Yahudileri, Karaim kolundan geliyorlardı. Bu kolun Türk kökenli olduğu genellikle kabul görür. "Karaköy" adının aslının "Karai Köy" olduğu söylenir ki, akla yakın bir tezdir.

Şimdi Karaköy Meydanı olan alan Ceneviz döneminde bir limandı. 19. yüzyıldaki Kapitalizm fırtınasının estirdiği mimari anlayışın labaratuarlarından biri olan Karaköy'de dönemin popüler mimarlarına yüksek katlı binalar yaptırıldı. Dünyanın en eski 3. metrosu olan "Tünel" yine bu dönemde (1875) yapılmıştır. Tünel yapımında çıkarılan toprak şimdiki meydanın bulunduğu yeri doldurmak için kullanıldı.

Meydanın denize bakan tarafında Ziraat bankası binası yer alır. Yapıldığı tarihte Viyana Bankası olan bu binanın mimarı bilinmemektedir. Denize bakan yüzünün ikinci katının üstünde bir terası bulunur ve buraya iki heykel konmuştur. Kadın heykeli ticareti, erkek (demirci) ise endüstriyi temsil eder.(Tevrat Hakimler Bab:5 Ayet:26 da bahsi geçen olayı sembolize eder)

(Panoramik resimde hareketli cisimlerin çokluğundan ötürü bazı hayalet görüntüler oluştu ;-))

Kayıp Karaköy Camii

Eskiden Karaköy meydanında olup şu an yerinde olmayan 2. Abdülhamit dönemi saray Mimarı Raimondo D'Aronco tarafından yapılmış ahşap bir cami bulunuyordu. Yol yapımı nedeniyle (1959) cami sökülerek (her parçası numaralandırılmış) gemiye yüklenerek Kınalıada'ya tekrar kurulması planlanmış. Fakat yapı taşınırken gemi yan yatmış parçaların bir çoğu suya gömülmüş. Camiden kalan iki parça mermerin. birisi, bütün ihtişamıyla Kınalıada Camisi'nin avlusunda yatıyor. Diğeri ise aynı caminin duvarının yapımında kullanılmış. Karaköy Camii'nin abanoz ağacından oyma, nakışlı ahşap mihrabını Kasımpaşa'daki Yahya Kethüda Camii'nde bulunuyor.

Bu konuyla ilgili Hürriyet gazetesinde çıkan haberi arkitera sitesi web ortamına taşımış.

Yeraltı Camii (Kurşunlu Mahzen)

Karaköy Kemankeş Caddesi üzerindedir. Alışılagelmiş mimarinin çok dışında bir yapıya sahip bir camidir Yeraltı Camii... Yine pek raslamadığımız Camiye ait bir web sitesinin oluşu...

Aslında bu yapı Bizans döneminde(imparator 2. Tiberios 572-582) gemicilerin Halic'e girişini önlemek için Galata-Sirkeci arasinda çekilen zincirin bir ucunun bağlandigi kuledir. Fetih sırasında gemileri Haliç'e sokabilmek için karadan götürmek gerekmişti. Bahsi geçen kulenin hemen altında bir mahzen bulunuyor. Mahzen oldukça basık tavanlı. Mahzen nasıl olduda cami olarak kullanıldı sorusunun cevabını almak için 714 yılına kadar dönmemiz gerekli. Arap Camii bahsinde geçen Mesleme bin Abdulmelik komutasındaki İslam ordularının İstanbul'a fetih için geldiğini anlatmıştım. Bu ordunun askerlerinden Hz.Vehb bin Hüseyre, Hz.Amr ibn As ve Hz.Süfyan bin Üveyre'nin türbeleri mahzen içindedir. Şeyh Murad Efendizade Şeyh Mehmet Efendi mahzen içerisindeki türbeleri keşfetmiş, Çorlulu Mustafa Bahir Paşa tarafından cami haline getirmiştir(1752-1756). Minaresi 1. Mahmut tarafından yaptırılmıştır.

Cami "Kurşunlu Mahzen Camii" olarak anılır. Bunun sebebi burada şehitlerini bırakarak Şam'a dönen Emevi ordusunun, mahzen kapısının açılmasını engellemek için kapıya kurşun dökmesidir.

Cami ile ilgili başka bir not Ocak 1932'de, ilk Türkçe Kuran'ın burada okutulmasıdır.

Saliha Sultan Sebil ve Çeşmesi

Unkapanı Köprüsünün Galata çıkışındadır. http://www.butundunya.com/ Mayıs 2005 sayısında eserle ilgili şöyle yazar.

"4. Mehmed’in eşi 2. Mustafa’nın annesi Valide Sultan arabasıyla gezerken, Azapkapı’nın sokakları arasında küçük bir meydandaki çeşmenin başında, kırılan testisinden elinde kulpu kalmış ağlayan bir kız çocuğu görür ve çocuğu çağırtarak ona para vermek ister. Çocuk ise parayı almaz ve yaşından beklenmeyecek bir olgunlukla Valide Sultan’a şöyle der: *Testiyi kırdım parası için ağlamıyorum eve su götürmenin üstesinden gelemedim ona ağlıyorum.* Kızın bu sözleri Validenin hoşuna gidince, ailesine haber salınır ve küçük kız saraya alınır. Bu kız
büyüdüğünde 2. Mustafa’nın eşi Saliha Sultan olacak ve 2. Mustafa’ya hamile kaldığında; başında testiyi kırdığı çeşmeyi anımsayıp o küçük çeşmenin yerine daha büyük, daha muhteşem bir çeşme yapılmasını isteyecektir. Onun bu isteğini 1730 tarihinde tahta çıkan, oğlu 1. Mahmud gerçekleştirmiştir. Lale Devri geleneğini sürdüren Saliha Sultan Sebili ve Çeşmesi, ortada yuvarlak bir sebil, iki yanda birer çeşmeden meydana gelmiştir. Tümüyle mermer olan çeşme-sebilin ön cephesi muhteşem güzellikteki bitki motifleriyle bezenmiştir. Yabancı kaynaklarda Galata Çeşmesi olarak anılan Saliha Sultan Sebili ve Çeşmesi’nin Avrupalı ressamlar
tarafından yapılmış gravürleri vardır. 1910’lu yıllarda onarılmak üzere kısmen sökülen sebil-çeşme, araya savaş yıllarının girmesi üzerine, uzun yıllar öylece kalmıştır. 1940’lı yıllara ait fotograflarda çeşmenin çatısının olmadığı görülür. İkinci onarım 1952-53 yılları arasında gerçekleşmiştir. 1957 yılında ise çeşme-sebille bir bütün oluşturan sübyan mektebi yıkılarak, sebil ortada bırakılmıştır."

En son onarım Vakıflar Genel Müdürlüğü girişimiyle ve Kuveyt Türk’ün sponsorluğunda 2006 yılında gerçekleşti.

Rüstem Paşa Hanı (Kurşunlu Han)

Karaköy Perşembe Pazarı'ndadır. Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamı Rüstem Paşa tarafından yaptırılmıştır.

Rüstem Paşa 28 Kasım 1544 - 6 Ekim 1553 ve 29 Eylül 1555 - 10 Temmuz 1561 tarihleri arasında sadrazamlık yapmıştır. Kanuni Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan ile evlenmiştir. Bu nedenle 'Damat' sıfatıyla anılır.

Halk arasında Kurşunlu Hanı olarak bilinen hanın kesin yapım tarihi bilinmemektedir. (Bir dönem içinde kurşun imal edilmesi yüzünden Kurşunlu denmektedir.)

Kuyumcular Hanı

Kuyumcular Hanı, 19. yüzyıl eseridir. Pera ve Galata'nın yoğun sosyal hayatının olduğu bu dönemin moda yazım tarzıyla kapıya "Couyoumdjiler Khanı" diye yazılmış. Makine ve Makine parçaları satan esnaf tarafından kullanılıyor günümüzde.

Makbul İbrahim Paşa Camii

Karaköy Perşembe Pazarındadır.(Bulunduğu haliç kıyısındaki alana Mahdum Meydanı denir.) Kanuni Sultan Süleyman'nın sadrazamlarından Makbul İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Caminin orjinal hali günümüze ulaşamamıştır. En son 2. Mahmut döneminde onarılsa da bu yapıda günümüze ulaşamamıştır. Günümüzdeki yapı 1913 yılında esnaf tarafından yaptırılmıştır. (Padişahın takdirini alan Paşa "Makbul" lakabıyla anılmış daha sonra padişahın idam emriyle "Makbul" lakabıyla anılmıştır bu yüzden cami her iki isimlede anılır. Paşanın aynı isimle Balkanlarda da bir camii bulunmaktadır.)

Kemankeş Kara Mustafa Paşa Camii

Kemankeş Kara Mustafa Paşa Camii Karaköy kat otoparkının yanındadır. Kemankeş Mustafa Paşa tarafından 1642 yılında Saint Antonio Kilisesi arsası üzerine yaptırılmıştır. Cami kapısındaki kitabe 1766 tarihini yazmaktadır bu tarih muhtemelen caminin onarım tarihidir.
Caminin hemen yanındaki sübyan mektebi ve çeşme Reisülküttab İsmail Efendi tarafından 1732 yılında yaptırılmıştır.Caminin giriş kapısının iki yanında Hz Süleymanın mührü olan altı köşeli yıldız (Fotoğrafta pek anlaşılmıyor) dikkat çekicidir. Yahudiliğin simgelerinden biri olduğu düşünülen bu yıldız şekli Osmanlı eserlerinde de kullanılmıştır.
Caminin banisi Kemankeş Kara Mustafa Paşa 4. Murat saltanatının son yıllarında ve 1. İbrahim saltanatının ilk yıllarında, 23 Aralık 1638 - 31 Ocak 1644 tarihleri arasında beş yıl bir ay sekiz gün sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır. Arnavut kökenlidir. Ok atmadaki ustalığından dolayı "Kemankeş" denilmiştir. (Dönemin başarılı sadrazamlarından sayılır. Saray entrikaları Paşayı Padişahın gözünden düşürmüş, idama kadar götürmüştür. Paşa hakkında bazı kaynaklarda okuma yazma bilmediği yazmaktadır. Osmanlı'nın bu denli yüksek makamında bulunan kişinin okuma yazma bilmediği ne derece doğrudur bilinmez. Belkide saray entrika ve dedikodularından biridir bu...) Kemankeş Mustafa Paşa'nın Bayezid Camii ile Çorlulu Ali Paşa Camii arasındaki kendi medresesi yanında bulunan türbesine defnedilmiştir. Mustafa Paşa'nın türbesi şimdiki Çarşıkapı otobüs durağının bulunduğu yerdeydi. Yol yapılırken türbe ve medrese yıkılmıştır.

Arap Camii

Arap Camii'nin yapım tarihi ve kim tarafından yapıldığı tartışmalıdır. Cami duvarındaki kitabede inşaa tarihi 717 olarak görülmektedir. İstanbul kuşatması için buraya gelen "Mesleme bin Abdülmelik" komutasındaki ordunun buraya cami inşaa ettiği(yada buradaki bir katedrali camiye çevirdiği) Arap ordularının buradan gittikten sonra kiliseye çevrildiği fetihten sonra tekrar cami olduğu görüşlerden birisidir.( Arap ordusunun 150.000 kişi ve 1700 gemisini kaybettiği kuşatma ile ilgili Arap ve Bizans tarihi metinlerde kuşatma sırasında bir caminin yapıldığı geçer.)

Diğer bir görüş ise Wikipedia'da yer alan şu metindeki gibidir.

"Dördüncü Haçlı Seferi'nde Kudüs yerine Konstantinopolis'i ele geçirmeyi yeğleyen Katolikler, 1200'lerin başlarında Pavlus'a adadıkları bir kiliseyi ve yanına Dominiken Mezhebine bağlı bir manastırı Galata'da yaptırmışlardır. Papaların da yakın ilgisini çeken bu manastır ve kilise, bir süre sonra mezhebin kurucusu olan "San Domeniko"nun adının da eklenmesiyle tanınır: San Paolo ve San Domeniko1475'te Fatih, kiliseyi camiye çevirterek vakfına katmıştır. Yirmi yıl sonra da, İspanya'dan çıkartılan Endülüs Arapları'nın bir kısmının, çevredeki mahallelere yerleştirilmesiyle cami, "Arap Camii" olarak tanınır. Caminin Araplara mal edilmesinin bir nedeni de, minareye çevrilen eski çan kulesinin 714'te Şam'da yaptırılan ünlü Emeviye Camii'nin özgün minaresini çağrıştırmasıdır."

Yukarıda belirtilen iki görüşten hangisinin doğru olduğu bilinmiyor.

3. Mehmet ve 1. Mahmut'un annesi Saliha Sultan ve 2. Mahmut'un kızı Adile Sultan değişik dönemlerde Cami'yi onartmış; hünkar mahfili, sebil, çeşme, şadırvan gibi ögeler ekletmişlerdir. Özellikle Saliha Sultan'ın yaptırdığı onarımdan sonra caminin iç düzeni, mahfillerin, mihrabın barok ahşap tasarımlarıyla hayli değişmiştir. 1913-1919 yılları arasındaki kapsamlı onarım sonucu yapı büyük bir değişime uğrar: Avlu duvarı yıkılır, Cami genişletilerek yeniden yaptırılır. Bu tamirat sırasında zeminden çıkan Ceneviz`lilere ait kitabeli ve armalı mezar taşları Arkeoloji Müzesi`ne taşınmıştır. Yine bu onarımlar sırasında mihrabın yanındaki "Mesleme'nin Çilehanesi", "Arap Baba Merkadi" ve çevrede sahabelere ait oldukları düşünülen kabirler düzenlenmiştir.

Cami çevresinin işyerleri ile çevrili olması yapıyı boğmuş etraftan görülmesini engellemiştir.